Programlama Dili

Programlama dili, bilgisayara talimatlar vermek için kullanılan, belirli bir sözdizimine (syntax) ve semantiğe (anlam) sahip formel dildir. Programlama dilleri, geliştiricilerin yazılım uygulamaları, komut dosyaları, sistem yazılımları ve diğer bilgisayar programlarını oluşturmasına olanak tanır. Bu diller, insanlar tarafından anlaşılabilir komutları, bilgisayarın anlayabileceği makine diline çeviren araçlar sağlar.

Dünya çapında binlerce dil bulunuyor ve dijital dünyada da durum farklı değil. Teknolojimizin büyük bir kısmını oluşturan kodun temelini oluşturan birçok farklı programlama dili de bulunuyor.

Programlama dili, web siteleri, uygulamalar ve diğer yazılımlar gibi çeşitli çıktıları oluşturmak için kullanılan belirli terimler ve yönergelerden oluşur.

JavaScript, Python ve Java gibi diller, web siteleri tarafından çeşitli amaçlar için sıklıkla kullanılır. C++ ise masaüstü uygulamaları, oyunlar ve daha birçok şey yapmak için neredeyse her yerde kullanılır.

HTML ve CSS gibi diller de var. Bunlar teknik olarak programlama dilleri değildir ama neredeyse her web sitesinin yapısını ve görünümünü oluşturmak için kullanılırlar.

Bunlar sadece en popüler dillerden birkaçı, ancak daha birçok dil var. Bunun nedeni, tüm bu dillerin benzersiz olması ve birbirinden farklı çalışmasıdır.

Bunu daha iyi açıklamak için araçlara bir göz atalım. Dünyada farklı türlerde araçlar bulunuyor ve çoğu size A noktasından B noktasına götürebilir. Ancak hangisini seçtiğiniz birkaç faktöre bağlıdır.

Bazı araçlar diğerlerinden daha hızlı olabilir ve belirli araçları kullanmak daha fazla yetenek veya eğitim gerektirebilir. Bazı durumlarda, bir araç diğerinden daha iyi çalışabilir, örneğin büyük eşyaları taşımak istiyorsanız. Ancak birçok durumda, çoğu ulaşım şekli işi halledebilir ve tercih ettiğiniz şeye bağlıdır.

Araçlarla ilgili bu özellikler aynı zamanda programlama dilleri için de geçerlidir. Örneğin, bir web geliştirici JavaScript’i tercih edebilir çünkü HTML ile iyi çalışırken, bir video oyun tasarımcısı C++’ı daha karmaşık grafikleri yönetebildiği için tercih edebilir.

Programlama dilleri olmadan, günlük olarak kullandığımız birçok teknoloji işe yaramaz olurdu. Kısaca, tüm yazılımlarımızın omurgasıdır.

Programlama Dillerinin Temel Özellikleri

• Sözdizimi (Syntax): Programlama dilinin kod yazarken uyulması gereken kuralları ve yapılarıdır. Her dilin kendi sözdizimi vardır ve bu kurallar, kodun nasıl yazılacağını belirler.
• Semantik (Semantics): Kodun anlamını ve nasıl çalışacağını tanımlar. Bir komutun veya ifadenin ne anlama geldiği ve nasıl işlem göreceği semantik ile belirlenir.
• Veri Tipleri: Programlama dilleri, farklı türdeki verileri (örneğin, tamsayılar, ondalık sayılar, karakter dizileri) tanımlamak ve işlemek için veri tipleri sağlar.
• Kontrol Yapıları: Koşullu ifadeler (if, else), döngüler (for, while) ve dallanma yapıları ile programın akışını kontrol etmeye olanak tanır.
• Fonksiyonlar ve Prosedürler: Kodun tekrar kullanılabilir parçalarını tanımlamak ve organize etmek için kullanılır. Fonksiyonlar, belirli bir işlemi gerçekleştiren ve genellikle bir değer döndüren kod bloklarıdır.
• Değişkenler: Veriyi saklamak için kullanılan isimlendirilmiş hafıza alanlarıdır. Değişkenler, programın çalışması sırasında değerlerini değiştirebilir.

Programlama Dillerinin Kategorileri

• Düşük Seviye Diller:
  • Makine Dili: Bilgisayarın doğrudan çalıştırabileceği ikili (binary) kodlardan oluşur.
  • Assembly Dili: Makine diline oldukça yakın, ancak insan tarafından okunabilir semboller kullanır. Makine diline göre daha anlaşılırdır ve genellikle donanım kontrolü gerektiren yazılımlar için kullanılır.
• Yüksek Seviye Diller:
  • Kullanıcı dostu sözdizimi ve güçlü soyutlama yetenekleri sunar. Daha az donanım detayına odaklanarak, programlama sürecini kolaylaştırır. Örnekler: Python, Java, C++, C#, JavaScript, Ruby.
• Orta Seviye Diller:
  • Hem düşük seviye hem de yüksek seviye dil özelliklerine sahip olan dillerdir. Hem donanım kontrolü hem de yüksek seviyeli programlama gereksinimlerini karşılar. Örnek: C dili.

Programlama Dillerinin Seçim Kriterleri

• Proje Gereksinimleri: Hangi tür uygulama geliştirildiğine bağlı olarak uygun dil seçilir. Örneğin, web geliştirme için JavaScript, veri analizi için Python tercih edilebilir.
• Performans: Performans kritik projelerde düşük seviyeli diller veya performansı yüksek diller seçilir.
• Geliştirme Hızı: Daha hızlı geliştirme süreci sunan diller tercih edilebilir.
• Topluluk ve Destek: Geniş topluluk ve iyi dokümantasyon, sorunlarla karşılaşıldığında yardım bulmayı kolaylaştırır.
• Platform Uyumluluğu: Geliştirilen uygulamanın hangi platformlarda çalışacağı dil seçimini etkileyebilir.

Programlama dilleri, bilgisayar biliminin temel araçlarıdır ve her biri belirli avantajlar ve kullanım alanları sunar. Geliştiriciler, ihtiyaçlarına en uygun dili seçerek projelerini daha verimli ve etkili bir şekilde gerçekleştirebilirler.

Popüler Programlama Dilleri

Popüler programlama dilleri sürekli olarak değişebilir ancak genellikle kullanıcı sayısı, endüstri talepleri ve belirli alanlardaki etkinlikleri gibi faktörlere dayanarak bir liste oluşturulabilir. İşte genellikle popüler olan programlama dillerinden bazıları:

1. Python: Veri bilimi, yapay zeka, web geliştirme ve otomasyon gibi birçok alanda kullanılır. Okunabilir sözdizimi ve geniş kütüphaneleri ile bilinir.
2. Java: Platform bağımsızlığı ve büyük ölçekli uygulamalar için kullanılabilirliği ile bilinir. Android uygulama geliştirmede de yaygın olarak kullanılır.
3. JavaScript: Web tarayıcılarında çalışan istemci tarafı uygulamaları için kullanılır. Node.js ile sunucu tarafı uygulamaları da yazılabilir.
4. C++: Performansı ön planda tutan uygulamalar, oyunlar, sistem programlama ve donanım yazılımı için tercih edilir.
5. C#: Microsoft tarafından geliştirilen ve genellikle Windows uygulamaları, oyun geliştirme (Unity) ve büyük ölçekli uygulamalar için kullanılır.
6. PHP: Sunucu tarafı web geliştirme için kullanılan dinamik bir dildir. WordPress gibi platformlar PHP ile geliştirilmiştir.
7. Swift: iOS ve macOS uygulamaları geliştirmek için Apple tarafından geliştirilmiş bir dildir.
8. Ruby: Basit ve okunabilir bir sözdizimine sahip olan Ruby, özellikle Ruby on Rails çerçevesi ile web geliştirme için popülerdir.
9. Go (Golang): Google tarafından geliştirilen ve özellikle web uygulamaları ve bulut tabanlı hizmetler için hızlı ve verimli bir dil olarak bilinir.
10. Kotlin: Android uygulamaları geliştirmek için Google tarafından tavsiye edilen ve benimsenen bir dildir. Java’nın yerini almaya başlamıştır.
11. R: İstatistiksel hesaplamalar, veri analizi ve veri görselleştirmesi için kullanılan bir dil.
12. SQL: Veritabanı yönetimi ve sorgulama için kullanılan yapısal bir dil.

Bu listedeki diller genellikle talep gören ve yaygın olarak kullanılan programlama dilleridir, ancak her dilin farklı özellikleri ve kullanım alanları vardır. Proje ihtiyaçlarına, geliştirme ortamına ve kişisel tercihlere bağlı olarak farklı diller tercih edilebilir.

2022 yılı itibariyle popüler programlama dillerinin kullanım oranları genellikle çeşitli endüstri raporları, anketler ve veri analizleriyle belirlenir. Bu veriler, belirli bir zaman diliminde geliştiricilerin tercih ettikleri dilleri gösterir ve genellikle geniş bir örnekleme dayanır. Örneğin, Stack Overflow’un yıllık geliştirici anketi: